Thuốc gây tê khi nhổ răng: Tác dụng phụ thường gặp, dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh an toàn

Dù mang lại hiệu quả giảm đau rõ rệt trong các thủ thuật như nhổ răng khôn hay cấy ghép Implant, thuốc gây tê vẫn có thể gây ra một số phản ứng phụ hiếm gặp nếu cơ địa nhạy cảm hoặc không được kiểm soát kỹ lưỡng.

Thấu hiểu nỗi lo lắng của khách hàng, Nha khoa Việt Hàn sẽ cùng Cô Chú, Anh Chị tìm hiểu rõ hơn về các tác dụng phụ có thể gặp khi sử dụng thuốc gây tê, cách nhận biết sớm cũng như biện pháp phòng tránh hiệu quả, từ đó an tâm hơn trước mỗi ca điều trị.

1. Tác dụng phụ của thuốc gây tê khi nhổ răng

Về cơ chế, thuốc gây tê hoạt động bằng cách ức chế tạm thời sự dẫn truyền của dây thần kinh cảm giác, giúp vùng điều trị mất cảm giác đau trong suốt quá trình nhổ răng. Trong nha khoa, các thuốc thuộc nhóm Amide như Lidocaine hay Articaine được sử dụng phổ biến nhờ độ an toàn cao khi dùng đúng liều và đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, tùy cơ địa và tình trạng sức khỏe, một số phản ứng phụ vẫn có thể xảy ra.

1.1 Phản ứng tại chỗ tiêm

Đây là tình trạng thường gặp và đa phần không nguy hiểm. Sau khi tiêm, có thể xuất hiện đau nhẹ, sưng, bầm tím vùng nướu hoặc cảm giác tê môi, lưỡi kéo dài vài giờ. Một số ít trường hợp bị khít hàm nhẹ do ảnh hưởng đến cơ nhai. Các biểu hiện này thường tự cải thiện sau vài ngày.

1.2 Phản ứng dị ứng

Trường hợp này khá hiếm, nhất là với thuốc tê thế hệ mới. Biểu hiện có thể từ nổi mề đay, ngứa, phát ban đến phù Quincke (sưng môi, mí mắt). Nặng hơn là sốc phản vệ với triệu chứng khó thở, tụt huyết áp và mất ý thức – cần được xử trí cấp cứu ngay lập tức.

1.3 Phản ứng toàn thân nhẹ

Khi một lượng nhỏ thuốc đi vào máu, người bệnh có thể cảm thấy chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh hoặc run tay. Nguyên nhân đôi khi liên quan đến thành phần co mạch như Adrenaline trong thuốc hoặc do tâm lý lo lắng trước điều trị. Nghỉ ngơi và thư giãn thường giúp tình trạng ổn định nhanh chóng.

Việc hiểu rõ những phản ứng có thể gặp giúp Cô Chú, Anh Chị chủ động theo dõi và phối hợp tốt với bác sĩ, từ đó đảm bảo quá trình nhổ răng diễn ra an toàn.

Xem thêm nội dung: Áp xe răng: Nguyên nhân, dấu hiệu, tác hại và cách điều trị hiệu quả

2. Ảnh hưởng của tác dụng phụ thuốc gây tê lên hệ tim mạch

Khi sử dụng đúng liều, thuốc gây tê trong nha khoa nhìn chung an toàn. Tuy nhiên, nếu quá liều hoặc vô tình tiêm vào mạch máu, hệ tim mạch có thể là cơ quan chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Cơ chế chủ yếu liên quan đến việc thuốc làm giảm sức co bóp cơ tim và làm chậm dẫn truyền điện tim.

Ở liều cao, người bệnh có thể xuất hiện nhịp tim chậm, tụt huyết áp, rối loạn nhịp (như nhịp nhanh thất, rung thất) và hiếm gặp hơn là ngừng tim. Trong nhóm thuốc tê Amide, các hoạt chất tác dụng kéo dài như Bupivacaine và Ropivacaine có độc tính trên tim cao hơn so với Lidocaine nếu dùng liều lớn.

Một nghiên cứu của Abu-Mostafa (2015) đăng trên Journal of Clinical and Experimental Dentistry cho thấy: ở bệnh nhân tăng huyết áp, thuốc tê chứa Epinephrine (1:80.000) có thể làm tăng nhịp tim và huyết áp tâm thu trong lúc can thiệp, nhưng vẫn nằm trong ngưỡng an toàn nếu huyết áp được kiểm soát tốt bằng thuốc. Điều này đồng nghĩa, với người trung niên bị cao huyết áp, thuốc tê có chất co mạch vẫn có thể sử dụng, song cần giới hạn liều và theo dõi sát.

Đối với Cô Chú, Anh Chị có sẵn bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, suy tim hay bệnh mạch vành, nguy cơ biến chứng sẽ cao hơn. Vì vậy, việc khai báo đầy đủ tiền sử bệnh và thuốc đang dùng giúp bác sĩ lựa chọn loại thuốc gây tê phù hợp (ví dụ loại không chứa chất co mạch) và kiểm soát liều lượng ở mức an toàn nhất.

3. Ảnh hưởng của tác dụng phụ thuốc gây tê lên hệ thần kinh

Khi nồng độ thuốc gây tê trong máu tăng cao, hệ thần kinh trung ương có thể bị ảnh hưởng theo hai giai đoạn: kích thích rồi đến ức chế.

Ban đầu, người bệnh có thể cảm thấy bồn chồn, run tay, ù tai, vị kim loại trong miệng, nhìn mờ hoặc lo lắng bất thường. Nếu nặng hơn có thể xuất hiện co giật. Sau đó, cơ thể chuyển sang giai đoạn ức chế với biểu hiện lơ mơ, khó thở, thậm chí hôn mê. Đây là tình trạng ngộ độc thuốc tê toàn thân (LAST) và cần được cấp cứu kịp thời.

Theo nghiên cứu của Haas & Lennon công bố trên Journal of the Canadian Dental Association, thuốc tê nồng độ 4% như Articaine và Prilocaine có nguy cơ gây tê bì kéo dài (dị cảm) cao hơn so với Lidocaine 2%, dù tỷ lệ chung vẫn rất thấp.

Ngoài ra, trong các thủ thuật như trồng răng Implant vùng hàm dưới, việc gây tê vùng sâu có thể tiềm ẩn nguy cơ kích thích dây thần kinh. Một số trường hợp hiếm có thể cảm thấy tê môi, cằm hoặc lưỡi trong vài tuần, nhưng phần lớn sẽ hồi phục theo thời gian.

4. Yếu tố làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc gây tê

Không phải ai gây tê cũng gặp phản ứng bất lợi. Tuy nhiên, một số yếu tố dưới đây có thể làm nguy cơ tăng cao hơn bình thường:

4.1 Tuổi tác

Ở người lớn tuổi, chức năng gan và thận suy giảm khiến quá trình chuyển hóa và đào thải thuốc gây tê chậm hơn. Thuốc tồn tại trong máu lâu hơn, dễ tích tụ nếu không điều chỉnh liều phù hợp, từ đó tăng nguy cơ quá liều hoặc ngộ độc.

4.2 Tâm lý lo lắng

Căng thẳng quá mức (hội chứng “áo choàng trắng”) khiến cơ thể tự tiết Adrenaline nội sinh. Khi kết hợp với Adrenaline trong thuốc tê, tim có thể đập nhanh, huyết áp tăng hoặc thậm chí ngất do phản xạ cường phế vị. Nhiều trường hợp ngất trên ghế nha khoa thực chất do tâm lý chứ không phải do sốc thuốc.

4.3 Cơ địa dị ứng

Dị ứng với hoạt chất gây tê như Lidocaine khá hiếm, nhưng một số người có thể nhạy cảm với chất bảo quản Bisulfite trong thuốc tê có co mạch. Người có tiền sử hen suyễn, viêm da cơ địa cần được khai thác kỹ tiền sử dị ứng để lựa chọn loại thuốc phù hợp.

4.4 Bệnh lý nền

Người có bệnh tim mạch (cao huyết áp, suy tim) nhạy cảm hơn với thành phần co mạch như Adrenaline, có thể gây tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim.
Bệnh nhân suy gan, suy thận nặng dễ bị ngộ độc do khả năng chuyển hóa và đào thải thuốc kém. Các bệnh lý thần kinh, hô hấp cũng làm cơ thể chịu tác động của thuốc kém hơn.

4.5 Kỹ thuật tiêm

Tiêm nhầm vào mạch máu hoặc bơm thuốc quá nhanh có thể làm nồng độ thuốc trong máu tăng đột ngột, gây ngộ độc cấp. Vì vậy, thao tác hút ngược kiểm tra mạch máu và tiêm chậm, đúng liều là nguyên tắc bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Trong y khoa, ranh giới giữa liều điều trị và liều độc đôi khi rất mong manh, đặc biệt ở cơ thể nhạy cảm. Dù biến chứng ngộ độc thuốc tê hiếm gặp, việc tuân thủ quy trình nghiêm ngặt, theo dõi sát và chuẩn bị sẵn phương án xử trí khẩn cấp luôn là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.

Xem thêm nội dung: Men răng yếu ảnh hưởng thế nào? Cách điều trị và bảo vệ răng hiệu quả

5. Cách phòng tránh tác dụng phụ của thuốc gây tê

Để giảm thiểu rủi ro khi sử dụng thuốc gây tê, Cô Chú, Anh Chị nên chủ động phối hợp cùng bác sĩ theo từng giai đoạn:

5.1 Trước khi nhổ răng

• Khai báo đầy đủ bệnh lý đang mắc (tim mạch, tiểu đường, tăng huyết áp…), thuốc đang dùng (kể cả thuốc chống đông, thực phẩm chức năng) và tiền sử dị ứng.

• Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc và ăn nhẹ trước khi đến nha khoa để tránh hạ đường huyết, chóng mặt khi tiêm tê.

5.2 Trong khi thực hiện

• Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường như tim đập nhanh, khó thở, chóng mặt, buồn nôn, ngứa ran… hãy báo ngay cho bác sĩ (ra hiệu bằng tay).

• Không nên cố chịu đựng vì việc theo dõi và xử lý sớm sẽ giúp đảm bảo an toàn hơn.

5.3 Sau khi nhổ răng (khi còn tê)

• Thuốc tê thường còn tác dụng 1–3 giờ. Tránh ăn nhai ngay để không cắn phải môi, má, lưỡi.

• Không uống nước quá nóng vì dễ gây bỏng khi chưa hồi phục cảm giác.

5.4 Khi thuốc tê hết tác dụng

• Uống thuốc giảm đau theo đúng toa.

• Nếu sưng đau kéo dài, nổi ban đỏ hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần liên hệ nha khoa để kiểm tra.

• Không tự ý chườm nóng hay bôi thuốc dân gian lên vùng nhổ răng.

Hiểu rõ về tác dụng phụ của thuốc gây tê không phải để lo lắng, mà để chuẩn bị tốt hơn trước điều trị. Tại Nha khoa Việt Hàn, mọi quy trình gây tê và nhổ răng đều tuân thủ chặt chẽ tiêu chuẩn an toàn, giúp Cô Chú, Anh Chị an tâm điều trị nhẹ nhàng và hạn chế tối đa biến chứng.

Đừng để nỗi lo về đau hay tác dụng phụ làm Cô Chú, Anh Chị chần chừ điều trị. Hãy liên hệ Nha khoa Việt Hàn ngay hôm nay hoặc để lại thông tin TẠI ĐÂY để được đội ngũ chuyên môn tư vấn tận tình, đánh giá tình trạng cụ thể và đưa ra giải pháp an toàn – phù hợp nhất.

Nha khoa Việt Hàn Nha Trang

Đội ngũ Bác sĩ 100% tốt nghiệp Đại học Y dược TPHCM/ Huế/ Hà Nội

Địa chỉ: 60 Quang Trung, Vạn Thắng, Nha Trang

Hotline: 0787 505 577

Website: nhakhoaviethan.vn

Fanpage:  Nha Khoa Việt Hàn Nha Trang

Kênh Youtube: Viet Han Dental

Group facebook: ĐỒNG NIỀNG VIỆT HÀN