Tầm quan trọng của vitamin A? Hậu quả và tác hại nếu thiếu Vitamin A

Vitamin A là vi chất thiết yếu giúp bảo vệ thị lực, duy trì làn da khỏe mạnh và tăng cường hệ miễn dịch. Bên cạnh đó, Vitamin A còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ niêm mạc và mô mềm khoang miệng.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu Vitamin A thường diễn ra âm thầm, đặc biệt ở người cao tuổi, khiến nhiều người không nhận biết sớm và đối mặt với những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Trong bài viết này, Nha khoa Việt Hàn sẽ giúp bạn tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách khắc phục thiếu Vitamin A hiệu quả để bảo vệ sức khỏe toàn diện.

1. Vitamin A là gì? Có vai trò quan trọng như thế nào?

Vitamin A là một vi chất thiết yếu, tồn tại dưới hai dạng chính gồm retinol (có nguồn gốc từ động vật) và carotenoid (tiền chất Vitamin A từ thực vật). Không chỉ đơn thuần là dưỡng chất, Vitamin A đóng vai trò then chốt trong nhiều hoạt động sinh học quan trọng của cơ thể.

Một trong những chức năng nổi bật nhất của Vitamin A là duy trì thị lực, đặc biệt giúp mắt thích nghi tốt trong điều kiện ánh sáng yếu nhờ tham gia cấu tạo sắc tố rhodopsin tại võng mạc. Bên cạnh đó, còn góp phần tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ quá trình tăng trưởng và tái tạo tế bào, đồng thời bảo vệ da và niêm mạc của đường hô hấp, tiêu hóa và tiết niệu trước sự xâm nhập của vi khuẩn.

Nhờ những vai trò quan trọng này, việc bổ sung đầy đủ Vitamin A là yếu tố cần thiết để duy trì sức khỏe toàn diện, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

2. Vì sao người cao tuổi dễ bị thiếu Vitamin A hơn người trẻ?

Nhiều Cô Chú, Anh Chị thắc mắc vì sao cùng một chế độ ăn uống nhưng người lớn tuổi lại dễ rơi vào tình trạng thiếu Vitamin A hơn người trẻ. Nguyên nhân xuất phát từ những thay đổi tự nhiên của cơ thể theo quá trình lão hóa.

Trước hết, hệ tiêu hóa suy giảm khi tuổi cao khiến khả năng tiết dịch vị dạ dày, men tiêu hóa và dịch mật giảm đáng kể. Trong khi đó, Vitamin A là vitamin tan trong chất béo, cần có mật và men tiêu hóa để hòa tan và hấp thu. Khi thiếu mật hoặc men thì dù được bổ sung qua thực phẩm cũng khó được cơ thể hấp thu hiệu quả.

Bên cạnh đó, người lớn tuổi thường kiêng chất béo quá mức vì lo ngại mỡ máu, tim mạch. Điều này vô tình làm cản trở quá trình hấp thu Vitamin A, dẫn đến thiếu hụt kéo dài mà không hay biết.

Ngoài ra, chức năng ruột non suy giảm, niêm mạc ruột mỏng hơn, enzym tiêu hóa tiết ra ít hơn và nhu động ruột chậm cũng làm giảm khả năng hấp thu vi chất. Đồng thời, khả năng chuyển hóa beta-carotene (từ rau củ như cà rốt, bí đỏ) sang dạng Vitamin A hoạt tính cũng kém dần theo tuổi, khiến “ăn nhiều nhưng vẫn thiếu”.

Đặc biệt, với người cao tuổi mất răng hoặc nhai kém, việc ăn các thực phẩm giàu Vitamin A như rau xanh, trái cây tươi hay thịt trở nên khó khăn. Không phải vì không muốn ăn đủ chất, mà đơn giản là không thể nhai, dẫn đến chế độ ăn nghèo dinh dưỡng và thiếu Vitamin A kéo dài.

3. Các thực phẩm giàu Vitamin A thường bị bỏ qua ở người cao tuổi

• Rau xanh sẫm như cải xoăn, rau chân vịt, rau dền hay cải bó xôi là nguồn Vitamin A dồi dào, tuy nhiên kết cấu dai và nhiều xơ khiến người lớn tuổi, đặc biệt là người nhai kém, khó ăn và dễ bỏ qua.

• Rau củ màu cam – đỏ như cà rốt, khoai lang, bí đỏ có hàm lượng beta-carotene cao nhưng lại khá cứng, đòi hỏi răng khỏe để cắn và nghiền nát, gây trở ngại cho người mất răng.

• Trái cây tươi như xoài, đu đủ, hồng tuy giàu vitamin nhưng cần khả năng cắn xé và nhai tốt, vì vậy thường không xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn của người cao tuổi.

• Gan động vật là thực phẩm rất giàu Vitamin A, song mùi vị đặc trưng và kết cấu đặc khiến nhiều người lớn tuổi khó ăn hoặc không quen sử dụng.

• Các loại thịt như bò, gà, heo nếu không được chế biến mềm sẽ khó nhai, dẫn đến việc hạn chế tiêu thụ và làm giảm lượng Vitamin A nạp vào cơ thể.

• Thực phẩm thay thế dễ ăn như cháo loãng, bánh mì trắng, thực phẩm chế biến sẵn, sữa đặc hay nước ngọt thường được ưu tiên vì dễ nuốt, nhưng lại nghèo Vitamin A và vi chất thiết yếu.

Ở người cao tuổi khả năng hấp thu Vitamin A suy giảm theo tuổi tác, tuy nhiên nhu cầu sử dụng lại tăng lên để bảo vệ thị lực, niêm mạc và sức khỏe toàn thân. Với người mất răng, nhu cầu này còn cao hơn do niêm mạc miệng phải chịu áp lực trực tiếp trong quá trình ăn nhai.

4. Tác hại của thiếu Vitamin A

Thiếu Vitamin A kéo dài không chỉ gây ra những khó chịu trước mắt mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, làm suy giảm chất lượng cuộc sống của Cô Chú, Anh Chị.

• Ảnh hưởng đến thị giác:
  Đây là hậu quả điển hình và dễ nhận biết nhất khi thiếu Vitamin A. Mắt giảm khả năng thích nghi với bóng tối, gây hiện tượng quáng gà, nhìn kém vào lúc chập choạng. Nếu không được bổ sung kịp thời, tình trạng khô kết mạc và giác mạc có thể xảy ra, dẫn đến viêm loét, sẹo giác mạc và tăng nguy cơ mù lòa vĩnh viễn.

• Suy giảm hệ miễn dịch:
  Vitamin A đóng vai trò như “lá chắn” bảo vệ cơ thể. Khi thiếu hụt, chức năng của các tế bào miễn dịch suy yếu, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, viêm phế quản, tiêu chảy và các bệnh nhiễm khuẩn khác, đồng thời thời gian hồi phục cũng kéo dài hơn.

• Suy giảm chức năng gan:
  Gan là nơi dự trữ Vitamin A chủ yếu. Khi lượng dự trữ cạn kiệt do thiếu hụt kéo dài, tế bào gan dễ bị tổn thương, quá trình chuyển hóa và thải độc bị ảnh hưởng. Với người có bệnh lý gan mạn tính, thiếu dưỡng chất này còn làm tăng nguy cơ xơ hóa gan tiến triển nhanh hơn.

• Ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể:
  Thiếu Vitamin A khiến da khô ráp, sần sùi, tóc khô và dễ gãy rụng do rối loạn quá trình sừng hóa. Ở người cao tuổi, tình trạng này góp phần làm tăng tốc độ lão hóa, giảm độ linh hoạt của xương khớp, gây mệt mỏi kéo dài và giảm sự minh mẫn.

5. Triệu chứng nhận biết thiếu Vitamin A ở người trung niên

Ở người trung niên, tình trạng thiếu Vitamin A thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với các dấu hiệu lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, nếu chú ý quan sát, cơ thể sẽ phát ra nhiều tín hiệu cảnh báo khá rõ ràng.

5.1 Biểu hiện ở mắt – dấu hiệu điển hình nhất

Các triệu chứng thiếu Vitamin A thường xuất hiện sớm ở mắt, do dưỡng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì thị lực và độ ẩm cho mắt.

• Mắt khô, rát, mỏi, cảm giác cộm như có cát

• Đỏ mắt, ngứa, dễ chảy nước mắt khi gặp gió

• Phải chớp mắt liên tục để làm ẩm

• Nhìn kém khi trời tối hoặc nơi thiếu ánh sáng (quáng gà)

• Khó đeo kính áp tròng do mắt quá khô

5.2 Biểu hiện ở da và tóc

Làn da và mái tóc cũng phản ánh khá rõ tình trạng thiếu hụt Vitamin A kéo dài.

• Da khô ráp, bong tróc, đặc biệt ở khuỷu tay, đầu gối, trán

• Xuất hiện các nốt sần nhỏ như “da gà” ở cánh tay, đùi

• Da mất độ mềm mại, đàn hồi

• Tóc khô xơ, dễ gãy rụng

• Dùng kem dưỡng da nhưng cải thiện kém

5.3 Biểu hiện toàn thân khác

Một số người có thể gặp thêm các triệu chứng liên quan đến khả năng hồi phục và cảm nhận vị giác.

• Vết thương lâu lành

• Giảm vị giác, ăn không ngon miệng

• Khứu giác kém nhạy hơn trước

5.4 Biểu hiện ở khoang miệng – dấu hiệu sớm và rất quan trọng

Khoang miệng là nơi dễ bộc lộ tình trạng thiếu Vitamin A do niêm mạc liên tục chịu tác động từ vi khuẩn và quá trình ăn nhai. Khi thiếu Vitamin A, lớp niêm mạc bảo vệ suy yếu, trở nên khô, mỏng và dễ tổn thương.

• Miệng khô liên tục, cảm giác thiếu nước bọt, khó nuốt

• Niêm mạc nhợt nhạt, mất màu hồng tự nhiên

• Lưỡi khô, nứt nẻ, bề mặt nhám, dễ đau rát khi ăn

• Môi khô, nứt nẻ dù đã dùng son dưỡng

• Lợi dễ chảy máu khi đánh răng hoặc dùng chỉ nha khoa

• Viêm lợi mạn tính, sưng đỏ, đau âm ỉ, khó điều trị dứt điểm

• Lợi có xu hướng teo lại, làm lộ chân răng

• Dễ nhiễm trùng lợi, xuất hiện áp xe, mủ và mùi hôi khó chịu

Đặc biệt, với những người đang chuẩn bị trồng Implant hoặc đã cấy Implant, thiếu Vitamin A khiến niêm mạc và lợi kém khỏe mạnh, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và ảnh hưởng đến sự thành công lâu dài của điều trị.

Xem thêm: Sau khi ghép xương hàm nên ăn gì và kiêng gì để mau lành vết thương?

6. Cảnh báo hệ lụy kéo dài khi thiếu Vitamin A

Nếu các dấu hiệu thiếu Vitamin A ban đầu bị xem nhẹ, tình trạng thiếu hụt kéo dài có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Đáng lo ngại nhất là tổn thương mắt không thể phục hồi, làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc, sẹo giác mạc và có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

Bên cạnh đó, hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ bị các bệnh nhiễm trùng tấn công, đồng thời làm trầm trọng hơn các bệnh lý nền thường gặp ở người cao tuổi như tiểu đường, tim mạch. Không chỉ dừng lại ở đó, việc thiếu hụt kéo dài còn làm giảm khả năng chống oxy hóa của tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Đặc biệt, với Cô Chú, Anh Chị đã trồng răng Implant, các dấu hiệu như lợi chảy máu, sưng quanh implant, đau âm ỉ hoặc xuất hiện mùi hôi bất thường là những cảnh báo không nên bỏ qua. Thiếu Vitamin A có thể làm suy yếu mô mềm và xương quanh implant, dẫn đến viêm quanh implant, tiêu xương và nguy cơ thất bại implant nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.

7. Phải làm gì để khắc phục tình trạng thiếu Vitamin A?

Để cải thiện và phòng ngừa tình trạng thiếu Vitamin A, giải pháp an toàn và bền vững nhất là điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hằng ngày. Cô Chú, Anh Chị nên chủ động đa dạng hóa bữa ăn, bổ sung các nhóm thực phẩm giàu Vitamin A một cách hợp lý. Đồng thời, cần duy trì một lượng chất béo lành mạnh vừa đủ trong khẩu phần ăn, như dầu thực vật hoặc dầu ô liu, vì Vitamin A là vitamin tan trong dầu và chỉ được hấp thu hiệu quả khi có chất béo đi kèm.

Trong những trường hợp thiếu hụt nghiêm trọng, người có khả năng hấp thu kém, hoặc đang mắc các bệnh lý nền, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung Vitamin A dạng viên uống. Tuy nhiên, việc sử dụng với liều cao cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa, bởi thừa Vitamin A cũng có thể gây ngộ độc và tổn thương gan, nguy hiểm không kém thiếu hụt. Cô Chú, Anh Chị tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc bổ sung khi chưa có chỉ định.

Bên cạnh đó, thăm khám sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm vi chất khi cần thiết là cách hiệu quả để phát hiện sớm tình trạng thiếu Vitamin A, từ đó điều chỉnh chế độ ăn uống và bổ sung kịp thời, giúp bảo vệ sức khỏe toàn diện lâu dài.

Nha khoa Việt Hàn Nha Trang

Đội ngũ Bác sĩ 100% tốt nghiệp Đại học Y dược TPHCM/ Huế/ Hà Nội

Địa chỉ: 60 Quang Trung, Vạn Thắng, Nha Trang

Hotline: 0787 505 577

Website: nhakhoaviethan.vn

Fanpage:  Nha Khoa Việt Hàn Nha Trang

Kênh Youtube: Viet Han Dental

Group facebook: ĐỒNG NIỀNG VIỆT HÀN